تربیت شنوایی در کودکان چگونه است؟

گوش دادن برای فردی با شنوایی معمولی کاری بدیهی به نظر می‌رسد. اما برای یک کودک کم‌شنوا، گوش دادن بدون آموزش سخت است. اکثر کودکان ناشنوا یا کم‌شنوا هنوز مقداری شنوایی دارند که به آن «شنوایی باقیمانده» می‌گویند. تربیت شنوایی در کودکان مجموعه آموزش‌هایی است که حساسیت شنوایی کودک را افزایش می‌دهد و او را قادر به استفاده از این شنوایی باقیمانده می‌کند.

این آموزش شامل تکنیک‌ها و فعالیت‌هایی برای افزایش آگاهی از صدا، شناسایی صداها، تمایز گذاشتن بین صداها و نسبت دادن معنا به صداها است. در نهایت، تربیت شنوایی توانایی کودک در تشخیص یک کلمه از کلمه دیگر را افزایش می‌دهد.

اهمیت تربیت شنوایی در کودکان

در کودکانی که با اختلالات شنوایی به دنیا آمده اند و یا در سنین کم دچار کم شنوایی با میزان های مختلف شده اند، ضروری است که خانواده های این کودکان نسبت به تربیت شنوایی این کودکان اقدامات لازم را انجام دهند تا این کودکان بتوانند از باقی مانده ی شنوایی خود بهره برند چرا که شنوایی می تواند راه یادگیری مهارت های مختلف، سواد آموزی، ارتباط برقرار کردن در اجتماع، ارتقای زندگی فردی و اجتماعی و … باشد.

مراحل و چگونگی انجام تربیت شنوایی در کودکان

رویکرد‌های متفاوتی برای تربیت شنوایی کودکان کم‌شنوا وجود دارد و ممکن است شامل ترکیبی از تمرین‌ها، بازی‌ها و فعالیت‌ها باشند، اما به طور کلی مراحل این آموزش به این صورت طبقه‌بندی شده است:

1. کشف صدا: در مرحله اول، تمرکز روی توجه به محرک‌های صوتی است. کودک باید یاد بگیرد صداها را تشخیص دهد و نسبت به وجود صدا یا فقدان آن آگاهی پیدا کند. صدا زمانی کشف می‌شود که فرکانس آن در محدوده شنوایی کودک باشد و شدت آن انرژی لازم برای تحریک سیستم شنوایی را داشته باشد.

2. تمایز: در این مرحله، کودک می‌آموزد که صداها از یکدیگر متفاوت هستند و سپس توانایی تشخیص صداهای مختلف و تمایز گذاشتن بین آن‌ها را پیدا می‌کند. مثلاً می‌تواند تفاوت در زیر و بمی صدا یا لحن را تشخیص دهد.

3. شناسایی: در مرحله سوم، کودک می‌تواند صداهای مختلف را شناسایی و درک کند و به شکل‌های مختلفی مثل نوشتن یا اشاره کردن آن‌ها را نمایش دهد.

4. درک مطلب: کودک در این مرحله توانایی درک مفهوم جملات، پاسخ دادن به سؤالات و نهایتاً توانایی درک گفتار پیوسته را به دست آورد.

برای تربیت شنوایی، ابتدا سطح توانایی کودک با آزمون تعیین می‌شود و بر اساس نتیجه یکی از سه روش آموزش محاوره طبیعی، روش نیمه سازمان یافته و روش تمرین روی مهارت‌های خاص انتخاب می‌شود. گفتنی است که در کودکان دارای کم‌شنوایی مادرزادی و دو طرفه عمیق این چهار مرحله به ترتیب آموزش داده می‌شود، اما در کودکانی که دارای شنوایی باقیمانده هستند، مراحل لزوماً متوالی انجام نمی‌شود.

تربیت شنوایی اغلب در ترکیب با ابزارهای تکنولوژیک (مثل سمعک، کاشت حلزون و سایر وسایل کمکی) انجام می‌شود. مدیریت ابزارهای شنوایی نیز بخشی از تربیت شنوایی است.

علاوه بر این، تربیت شنوایی می‌تواند شامل این آموزش‌ها نیز باشد:

استفاده از سرنخ‌های بصری: این آموزش شامل استفاده از انواع نشانه‌های بصری است که به پیام‌ها معنی می‌دهد، از جمله حالت چهره گوینده، زبان بدن گوینده، و محیطی که در آن گفتگو انجام می‌شود.

تقویت گفتار: تقویت گفتار شامل توسعه مهارت در ایجاد صداهای گفتاری (هم در کلمات و هم در گفتگو)، کیفیت صدا، سرعت گفتار، کنترل تنفس، شدت و الگوی گفتار است.

توسعه زبانی: این فرایند به معنای توانایی درک زبان بر اساس انتظارات از سن کودک است. توسعه زبان شامل آموزش ایده‌ها، واژگان، دانش کلمات، استفاده در محیط‌های اجتماعی متنوع، توانایی روایت، بیان از طریق نوشتن و درک دستور زبان است.

مدیریت ارتباطات: این آموزش به کودک یاد می‌دهد که شرایط خود را درک کند، مهارت برقراری ارتباط در سناریوهای مختلف گوش دادن را پیدا کند و با شکست در برقراری ارتباط و تغییر شرایط کنار بیاید.

چه کودکانی کاندیدای تربیت شنوایی هستند؟

کودکان کاندیدای دریافت تربیت شنوایی عمدتاً کسانی هستند که در پردازش شنوایی یا مهارت‌های مرتبط با شنوایی مشکل دارند، از جمله:

• کودکانی که قبل از شروع یادگیری زبان و گفتار دچار افت شنوایی شده‌اند.
• کودکانی که بعد از دوره زبان آموزی دچار کاهش شنوایی شده‌اند.
• کودکان مبتلا به اختلالات پردازش شنوایی (APD)
• کودکان مبتلا به اختلالات پردازش حسی

کم شنوایی در نوزادان